Stille strijd tussen werk en thuis

17-09-2010

Volkskrant, door Jeroen Visser op 14 september - Werkgevers denken dat 2 procent van hun personeel mantelzorg verleent. Het is 12 procent. Werknemers praten er liever niet over. "Ik was bang dat ze me niet meer wilden."

Het duurde een heel jaar voordat Alex de Jager (42) zijn nieuwe baas durfde te zeggen dat hij mantelzorger is. Tijdens het gesprek over een contractverlenging vertelde hij op de drukkerij voor het eerst over zijn zorgtaak voor zijn zieke vrouw en dochter. ˜Ik vond dat ik het moest vertellen, maar ik was bang dat ze me niet meer wilden."

Door een 'volledig' mislukte blindedarmoperatie heeft zijn vrouw sinds zestien jaar een chronische buikontsteking. Ze heeft geregeld verpleegkundige hulp nodig en mag niet te veel worden belast. Ook zijn dochter (12) is chronisch ziek. Bij haar werd vier jaar geleden ontdekt dat haar nieren niet goed functioneren. Ze heeft daardoor veel pijn en is snel moe.

De Jager is wekelijks tussen de 30 en 40 uur kwijt aan de zorg voor zijn familie. Hij zorgt voor de medicijnen, vervangt de verpleegkundige hulp als die er niet is en doet de meeste huishoudelijke taken, zoals schoonmaken, wassen en koken.

De angst om dit verhaal aan zijn werkgever te vertellen, had De Jager overgehouden aan zijn vorige baan als machine-operator bij een distributeur van reclamefolders. Zijn toenmalige chef had aanvankelijk begrijpend gereageerd op de zorgproblemen thuis. Maar toen het erop aankwam, gaf hij niet thuis. 'Soms moest mijn vrouw halsoverkop naar het ziekenhuis. Dan wilde ik mee, maar dat mocht niet. Mijn vrouw moest het maar alleen zien te rooien.'

Ook leidde de mantelzorg er volgens De Jager toe dat hij geen promotie kreeg. 'Ik werkte al een tijd onder mijn niveau, en die verwachte promotie kwam maar niet. Na een tijdje ging ik verhaal halen. Toen kwam de aap uit de mouw. Ze zeiden dat mijn thuissituatie 'te instabiel' was.'

Er zijn in Nederland veel werknemers die in dezelfde situatie zitten als De Jager: ze verlenen langdurige zorg aan een ernstig ziek of hulpbehoevend familielid. Volgens nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ging het in 2009 om 10,5 procent (912 duizend) van de Nederlanders tussen de 25 en 65 jaar. Het totaal aantal mantelzorgers een deel zorgt ook voor mensen buiten de eigen familiekring ligt waarschijnlijk veel hoger. Volgens het CBS besteedt 38 procent van de mantelzorgers meer dan twaalf uur per week aan zorgtaken.

Ondanks de enorme aantallen houden werkgevers vaak geen rekening met werknemers die in hun directe omgeving de zorg voor een chronisch zieke of een hulpbehoevend familielid op zich nemen. Uit een recent onderzoek van adviesbureau Mercer en Centraal Beheer Achmea blijkt dat ruim eenderde van de werkgevers vindt dat mantelzorg een privézaak is. 40 procent van de 1.200 ondervraagde werkgevers vindt dat ze geen specifieke aandacht aan mantelzorgers hoeven te besteden. Volgens de werkgevers zijn de bestaande verlofmogelijkheden toereikend.

Ook wordt het aantal personeelsleden dat mantelzorg verleent door veel werkgevers onderschat. 43 procent van de ondervraagden denkt dat nog geen 2 procent van de werknemers mantelzorg verleent.

In werkelijkheid ligt dat aantal veel hoger. De belangenvereniging voor mantelzorgers, Mezzo, stelt dat één op de acht Nederlandse werknemers betrokken is bij een vorm van mantelzorg; een verschil van ruim 10 procentpunt.

Volgens Martijn de Wildt, hoofd van het project Werk & Mantelzorg van Mezzo, ontkennen veel werkgevers dat er een probleem is. 'Dertig jaar geleden zeiden ze dat de kinderopvang een zaak van alleen de ouders was, maar dat is nu ook beter geregeld.'

Een groter probleem is dat veel bazen niet weten wat mantelzorg is, stelt De Wildt. Voorlichting is daarom nodig. De website werkenmantelzorg.nl geeft uitleg en praktische tips over een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. De Wildt: 'Werkgevers hebben diverse instrumenten in handen. Denk aan flexibele arbeidstijden, thuiswerken en het toepassen van verlofregelingen. Maar het is vooral belangrijk om er met je personeel over te praten. Het blijft maatwerk.'

Volgens Joep Rats van werkgeversorganisatie VNO-NCW zijn werkgevers misschien niet altijd op de hoogte van mantelzorgende personeelsleden, maar dat betekent niet dat er niets gebeurt. 'Dit is nou typisch een probleem dat vaak op een lager niveau op de werkvloer wordt opgelost. Als je iets eerder naar huis moet vanwege de situatie thuis, regel je dat met je leidinggevende.'

Volgens Rats is juist de trend dat werkgevers zich flexibeler opstellen jegens werknemers, zodat die beter hun zorgtaken met het werk kunnen combineren. Zo nam het bedrijf PricewaterhouseCoopers deze week als een van de eersten het besluit naast regelingen als papaverlof en zorgverlof ook mantelzorgverlof in te voeren. Mantelzorgende werknemers kunnen onder de nieuwe regeling een dag per week minder werken tegen slechts 10 procent minder salaris.

Maar bij de meeste organisaties is het onderwerp nog taboe, denkt mantelzorger De Jager. 'Een collega vertelde onlangs dat hij al tien jaar mantelzorg verleent. Hij had het al die tijd voor zich gehouden. Het duurt vaak lang voordat je beseft dat er veel meer mensen zijn die in dezelfde situatie zitten en dat het ok is om er met anderen over te praten.'

Met zijn nieuwe baan als voorman in een drukkerij, is De Jager zeer tevreden. Hij stuurt een team van tien tot vijftien man aan. Een verantwoordelijke baan. 'Een voordeel is dat ik in ploegendiensten werk. Bij een late dienst kunnen mijn vrouw en ik 's ochtends samen naar de huisarts.'

Daarnaast is de opstelling van zijn nieuwe baas heel anders. Als ik soms snel weg moet vanwege de situatie thuis, is dat geen probleem. Zolang ik mijn taken maar goed overdraag.

Het allerbelangrijkste is volgens De Jager dat zijn baas en zijn collegaâs zijn situatie begrijpen. 'Het klinkt basaal, maar het draait om vertrouwen: dat ik mijn zorgtaken kan doen als dat nodig is, en omgekeerd doe ik dan vaak een stap meer voor de baas.' Zijn vrouw die naast hem zit, zegt: 'En het geeft thuis ook meer rust.'

« terug